Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis  
 
 
 
 
 
 
Στα δικαιώματα του πολίτη
θα έπρεπε να ανήκει
και το δικαίωμα
να γνωρίζει την ιστορία του.

Φίλιππος Ηλιού

 
 
 
 
Η Ζωή στον 'Αη Στράτη
 
 
 
 

Αη-Στράτης - Η οργάνωση της "επ' αόριστον" διαβίωσης

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

'Aποψη του στρατοπέδου στον 'Αη-Στράτη.
Aκουαρέλα και χημικό μολύβι του Γ. Φαρσακίδη.

Το 1951 οι εκτοπισμένοι στον Αη- Στράτη ήταν περίπου 3.000, ενώ τον Απρίλιο του 1952 μειώθηκαν στους 2.000. Η μείωση συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια. Το 1955 καταγράφηκαν 950 άτομα, από τα οποία το 1956 είχαν μείνει 820. Το 1959 οι εξόριστοι έφθαναν τους 470, χωρίς αυτοί οι αριθμοί να μπορούν να ελεγχθούν προς το παρόν με ακρίβεια.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Εξόριστοι στον 'Αη-Στράτη.
Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Εξόριστοι στον 'Αη-Στράτη.
Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη

Τον Σεπτέμβριο του 1953 έκλεισε το στρατόπεδο γυναικών στο Tρίκερι και οι εξόριστες μεταφέρθηκαν στον 'Aη-Στράτη. 'Ετσι, ο 'Aη-Στράτης αποτέλεσε τον αποκλειστικό τόπο εξορίας έως τις αρχές του 1963, όταν αποχώρησαν και οι τελευταίοι εκτοπισμένοι.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Γυναίκες στον 'Αη-Στράτη, μαζί με κάποια από τα παιδιά τους, μετά την αποχώρηση από το Τρίκερι.
Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη

Ο άδηλος χρόνος: Εκτοπίσεις επ' αόριστον

Οι Επιτροπές Δημοσίας Ασφαλείας μπορούσαν να επιβάλουν εκτοπίσεις μέχρι 12 μήνες. Είχαν όμως τη δυνατότητα να παρατείνουν την εκτόπιση "δι' εν εισέτι έτος". Με αυτόν τον τρόπο εκατοντάδες άνδρες και γυναίκες έμειναν στην εξορία για πέντε, δέκα ή και περισσότερα χρόνια.

"Ο διωγμός μας οφείλεται σε καθαρά πολιτικά ελατήρια. Στο πρόσωπό μας, η κυβέρνηση τιμωρεί όχι τους παραβάτες κανενός ιδιαίτερου νόμου, αλλά τους πολιτικούς της αντιπάλους. Ο λόγος που μας έστειλαν εξορία για τρία περίπου χρόνια, και μερικούς μάλιστα για τέσσερα, είναι γιατί αρνηθήκαμε να υπογράψουμε τις λεγόμενες "δηλώσεις μετανοίας", αρνηθήκαμε, δηλαδή, να υπογράψουμε γραφτές δηλώσεις με τις οποίες να απαρνιόμαστε ορισμένες απόψεις και πεποιθήσεις".

Υπόμνημα πολιτικών εξορίστων, 1950

Μετά τη λήξη του Εμφυλίου, πάρα πολλοί εκτοπισμένοι απολύθηκαν. Παρ' όλα αυτά το 1951 βρίσκονταν ακόμη εκτοπισμένοι περίπου 3.400 πολίτες.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

'Aποψη του στρατοπέδου του 'Αη-Στράτη στη δεκαετία του 1950.
Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη

"Απομονωμένο στην άγονη γραμμή του Βορείου Αιγαίου, δεν μπορεί να ζήσει τους λιγοστούς κατοίκους του, που συνέχεια ξενιτεύονται. Μια γη που της λείπει το νερό, όμως μόνιμα η ατμόσφαιρά της είναι κορεσμένη από υγρασία. Οι γυμνές πλαγιές που τις δέρνουν ολοχρονίς οι άνεμοι οδηγούν στη χαράδρα. Εκεί στήνονται τα τσαντίρια των εξόριστων...".

Βαρδής Βαρδινογιάννης, Οι μισοί στα σίδερα, Φιλίστωρ 1996, σ. 209-210

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Σκηνές στο στρατόπεδο του 'Aη-Στράτη
Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ)

Οι πλημμύρες

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Η πλημμύρα στον 'Αη-Στράτη.
Χαρακτικό του Γ. Φαρσακίδη σε όρθιο ξύλο.

"...και με τις πρώτες δυνατές βροχές οι σκηνές και το στρατόπεδο πλημμυρίζουν μέσα σε ένα ορμητικό ποτάμι που παρασύρει τα πάντα στη θάλασσα...".

Βαρδής Βαρδινογιάννης, Οι μισοί στα σίδερα, Φιλίστωρ 1996
Μετά τις πλημμύρες αρχίζουν επιδημίες ασθενειών, όπως η δυσεντερία και ο τύφος.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Νεκροί από κεραυνό που χτύπησε τη σκηνή τους στον 'Αη-Στράτη το 1947. Προσπαθούσαν να συγκρατήσουν τον ορθοστάτη της σκηνής.
Aρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Ο Γιώργος Φαρσακίδης προσπαθεί να περισώσει ένα κομμάτι από σκηνικό θεάτρου σε πλημμύρα του 1951.
Αρχείο Γ. Φαρσακίδη.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Διάνοιξη της κοίτης των χειμάρρων μετά από πλημμύρα.
Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Υπόμνημα διαμαρτυρίας για την κατάσταση που επικρατούσε στον 'Αη-Στράτη μετά την πλημμύρα τον Ιούνιο του 1957.
Αρχείο Ιορδάνη Χριστοδούλου.

"Η επιβίωση στον Αη- Στράτη προϋποθέτει ένα συνεχή και σκληρό αγώνα με τα στοιχεία της φύσης και η θαλασσοταραχή εμποδίζει πολύ συχνά το καράβι να πλησιάσει".

Βαρδής Βαρδινογιάννης, Οι μισοί στα σίδερα, Φιλίστωρ 1996

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Αρχείο Βασίλη και Βύρωνα Μανικάκη.

Μουσείο Δημοκρατίας στον 'Aη Στράτη - Democracy Museum, Ai Stratis

Το μπαούλο ανήκε στον Σπύρο και την Ινώ Γαρέζου. Είχε πολλές φορές μεταφερθεί με τα καράβια και τις μικρές βάρκες στην Ικαρία και στον 'Αη-Στράτη, όπου είχε κατ' επανάληψη εκτοπισθεί ο Σπύρος Γαρέζος, αλλά και στη Χίο, όπου είχε εκτοπισθεί η Ινώ Γαρέζου.
Δωρεά Μαρίας Γαρέζου .

"Εγώ, ας πούμε, κάθε Τρίτη βράδυ, γιατί τότε έφευγε το καράβι για τον Αη- Στράτη, είχα δεμένο το μπαούλο. Η γυναίκα μου ήξερε ότι μπορεί και στο δρόμο να με βρούνε, επειδή καμιά φορά ήμουνα στο γραφείο της Ε.Δ.Α. ή είχα κάποια δουλειά κλπ. Ήξερε ότι αν δεν έρθω το βράδυ, το πρωί έπρεπε να με ψάξει στο αστυνομικό τμήμα. Και μετά να πάει στη γενική ασφάλεια να μάθει πού ήμουν και να μου φέρει τα πράγματά μου".

Αφήγηση Στέφανου Στεφάνου για τις περιόδους που έζησε στην Αθήνα με "άδεια" από το στρατόπεδο του 'Αη-Στράτη